alliknow
Lëtzebuergesch
FrançaisEnglishDeutschItalianoLëtzebuergesch中文العربيةРусский
Haaptsäit · Art & Culture

Muss e Konschtwierk Schéin Sinn?

Dissertatiounsfiche zur Ästhetik. D’Problem: ass d’Schéinheet d’Ziel, d’Kriterium oder d’Bedingung vun der Konscht? D’Geschicht weist am Géigendeel eng progressiv Trennung tëscht deenen zwee. (No der Stanford Encyclopedia of Philosophy: « Beauty », « Aesthetic Judgment », « Environmental Aesthetics ».)

D’Stellung vum Problem

Spontan erwaarde mir vun engem Konschtwierk, dass et schéin ass — d’Schéinheet schéngt seng Berufung ze sinn. Mä dës Evidenz fänkt un ze wackelen, soubal ee zwee Fakten bemierkt:

  1. Een uerteelt ästhetesch iwwer Saachen, déi keng Konscht sinn (en Sonnenënnergang, e Vugel am Fluch) → d’Schéinheet iwwerschreift d’Konscht.
  2. Vill grouss Wierker zielen net op d’Schéinheet (déi konzeptuell Konscht, Dada, déi “moralesch” engagéiert Konscht) → d’Konscht iwwerschreift d’Schéinheet.

D’Fro ass also net “wat ass dat Schéint?”, mä: ass d’Schéinheet néideg, genuch, oder souguer wënschenswäert, fir dass et gelonge Konscht gëtt?

I. Klassesch These: jo, d’Konscht zielt op dat Schéint (Objektivismus)

These: d’Schéinheet ass eng objektiv Eegeschaft vun de Saachen, an d’Konscht ass hir Produktioun par excellence.

  • Argument: vun der Antikitéit bis an d’18. Joerhonnert gëtt d’Schéinheet als eng reell Qualitéit ugesinn (Proportioun, Harmonie, Glanz). Platon (Banquet) a Plotin (Ennéades I, 6) situéieren si an der Deelhuel un der Idee: “all d’Schéinheet vun dëser Welt kënnt duerch d’Communioun mat der Ideal-Form”. Augustin (De Vera Religione) entscheet: d’Saache sinn net schéin, well si gefalen, si gefalen, well si schéin sinn.
  • Konsequenz fir d’Konscht: Hegel (Ästhetik, 1835) mécht aus der artistescher Schéinheet souguer eng méi héich Schéinheet wéi déi vun der Natur, well si “aus dem Geescht gebuer” ass; Croce (1928) geet esou wäit ze verneenen, dass d’Natur wierklech schéin ass. Hei ass d’Konscht de richtege Plaz vum Schéinen.

II. Déi subjektiv Wendung: dat Schéint läit am A (den Geschmacksuerteel)

These: d’Schéinheet läit net am Objet, mä am Sujet, deen se erlieft — dowéinst déi geschwächt “Flicht schéin ze sinn”.

  • Hume, Of the Standard of Taste (1757): « D’Schéinheet ass keng Eegeschaft vun de Saachen selwer: si existéiert nëmmen am Geescht, deen se contempléiert. » Mä den Hume rett d’Normativitéit duerch d’Figur vum gudde Kritiker (e scharfe, geübte Sënn, ouni Virurteel) an d’Prouf vun der Zäit (déi dauerhaft Verehrung vum Homer).
  • Kant, Kritik der Urteilskraft (1790): den Geschmacksuerteel ass subjektiv (op engem Genoss baséierend), mä erhieft Usproch op Universalitéit: ech deelen net just meng Virléift mat, ech fuerderen d’Zoustëmmung vun deenen aneren. Dräi entscheedend Zich:
    • Onintressiertheet: de Genoss vum Schéinen ass onofhängeg vum Verlaangen (weder Notzen nach Besëtz);
    • subjektiv Universalitéit: “hie fuerdert se vun deenen aneren, hie blaméiert si wa se anescht uerteelen”;
    • fräi vs ofhängeg Schéinheet: “e schéinen Ochs géif e wüst Päerd ofginn” — déi fräi Schéinheet (eng Blumm, en abstrakt Ornament) hänkt un der reiner Form, ouni Konzept.
  • Santayana, The Sense of Beauty (1896): d’Schéinheet ass “objektivéierten Genoss” — een schreift dem Objet e Zoustand zou, deen eise eegene ass. D’Schéinheet gëtt bal “eng Aart Feeler”.

Ëmschlag: wa dat Schéint e subjektiven Genoss ass, “schéngt et kee méi héijen Status ze hunn, wéi dat, wat een amuséiert oder ofleet” — et verléiert säi Rang niewent dem Wouren an dem Gerechten. Dat ass d’Dier op fir säin Opgi vun der Konscht.

III. Dat 20. Joerhonnert: d’Konscht verabschied sech vun der Schéinheet

These: net nëmmen kann d’Konscht ouni Schéinheet auskommen, si muss se heiansdo souguer refuséieren.

  • Dat Erhabent ass net dat Schéint: virun der Onendlechkeet oder der Muecht (dat kantescht Erhabent), gëtt et artistesch Excellenz ouni Schéinheet (z.B. d’Apocalypse vum John Martin). De Wäert vun engem Wierk kann kognitiv, moralesch, politesch sinn — net ästhetesch am Sënn vum Schéinen.
  • Dada / Avantgarden: Max Ernst: “Fir eis war Dada virun allem eng moralesch Reaktioun (…) meng Wierker waren net fir ze verféieren gemaach, mä fir ze roupen ze bréngen.” Duchamp an déi konzeptuell Konscht verréckelen de Wäert Richtung Iddi, géint d’“Retina”.
  • Ideologesch Kritik — Adorno, Ästhetesch Theorie (1970): d’Schéinheet ass verdächteg vun der Komplizitéit mat der etabléierter Uerdnung. “D’Konscht muss d’Säit vun deem huele, wat als hässlech verdammt gëtt (…) am Hässlechen muss d’Konscht déi Welt denoncéieren, déi dat Hässlecht no hirem Bild schaaft an reproduzéiert.” D’Welt schéin ze maachen, heescht si ze maskéieren.
  • Politesch Kritiken: d’Schéinheet verbonne mat der Muecht (aristokratescht Rokoko, <span class=“lien-absent”>Leni Riefenstahl</span> an d’nazistesch Ästhetik), mam männleche Bléck (Laura Mulvey, Visual Pleasure and Narrative Cinema, 1975: “de Genoss oder d’Schéinheet ze analyséieren, zerstéiert se — dat ass d’Absicht vun dësem Artikel”), mat der Norm (Naomi Wolf, The Beauty Myth, 1991). Souguer de logesche Positivismus (Ayer, Language, Truth and Logic, 1952) erkläert d’ästhetesch Uerteeler als ouni objektiv Validitéit.

IV. Zäitgenëssesch Rehabilitéierungen: d’Schéinheet verdeedegt

These: säit den 1990er Joren rehabilitéieren e puer Philosophe d’Schéinheet — ouni zréck zum naive Objektivismus ze goen.

  • Dave Hickey (1993): “d’Fro vun den 90er wäert d’Schéinheet sinn.”
  • Arthur Danto, The Abuse of Beauty (2003): zeechent dëse Réckgang no a plädéiert dofir, d’Schéinheet ënner anerer ästhetescher Qualitéiten nees anzeréiheien, ouni si zum eenzege Kriterium ze maachen.
  • Alexander Nehamas, Only a Promise of Happiness (2007): d’Schéinheet ass e Verspriechen, eng “Invitatioun zu neie Erfahrungen”, onreduzéierbar sozial: “d’Schéinheet schaaft méi kleng Gesellschaften” — si gebitt ni déi allgemeng Zoustëmmung.
  • Roger Scruton, Beauty (2009); Mothersill, Beauty Restored (1984): manifestartesch Titelen vun dëser Réckkéier.

V. D’Argument vun der Ëmweltästhetik: d’Schéinheet ass net dat Eegent vun der Konscht

E Beräich, deen an den 1960er Joren géint de “konscht-zentréierte” Bias vun der Ästhetik entstanen ass (Hegel, an Beardsley, Aesthetics, 1958: “et géif keng ästhetesch Probleemer ginn, wann keen iwwer Konschtwierker géif schwätzen”).

  • Grondleeënde Text: Ronald Hepburn, « Contemporary Aesthetics and the Neglect of Natural Beauty » (1966): d’Natur verdéngt eng ästhetesch Wäertschätzung no eegene Prinzipien, net importéiert vun der Konscht. De Kant huet schonn der natierlecher Schéinheet de Virrang ginn.
  • Kognitivismus — Allen Carlson (« natural environmental model », 1979): d’Natur gutt ze schätzen erfuerdert e wëssenschaftleche Wëssen (Geologie, Ekologie), sou wéi d’Wäertschätzung vu Guernica voraussetzt ze wëssen, dass et e kubistescht Wierk ass. Doraus déi positiv Ästhetik: “all Deel vun der Natur, richteg gekuckt, ass schéin” (et gëtt keng Hässlechkeet an der Natur) — genau d’Géigendeel vum Pittoresken, dat nëmmen “Vuen” gewäertegt huet.
  • Non-Kognitivismus: Noël Carroll (« being moved by nature », 1993, d’Emotioun duergeet); Arnold Berleant (« Ästhetik vum Engagement », Ofleenung vun der Onintressiertheet zugonschte vun der multisensorescher Immersioun).

Bedeitung fir eis Fro: een kann dat Schéint an dat Erhabent virun deem erliewen, wat keng Konscht ass. Also ass d’Schéinheet net d’Wiesen vun der Konscht — bestefalls eng vu senge méigleche Dimensiounen.

Schlussfolgerung (nuancéiert Äntwert)

  • D’Schéinheet ass weder néideg nach genuch fir Konscht: net genuch (en schéint Objet ass net ipso facto e Konschtwierk), net néideg (dat Erhabent, dat beanspruchend Hässlecht, dat Konzeptuellt maache Wierk ouni Schéinheet).
  • Awer se ganz opzeginn léisst d’Konscht ouni Genoss an ouni Form — dowéinst déi rezent Rehabilitéierungen.
  • Verdeedegbar Positioun: d’Schéinheet ass ee artistesche Wäert, weder deen eenzegen nach deen héichsten. Dat richtegt Kriterium vun engem Wierk ass net “ass et schéin?”, mä “mécht et Wierk?” — dat kann iwwer d’Schéinheet, dat Erhabent, oder souguer dat ugeholl Hässlecht goen.
  • Zäitgenëssesch Echo: François Bégaudeau dréint de Verdacht vum Adorno ëm, andeems hie behaapt, dass “wat méi Konscht et ass, wat méi politesch et ass”, an dass d’Schéinheet op der Säit vun der Politik steet, net hiert Hindernis — géint déi militant Iddi, dass e Wierk hässlech soll sinn, “fir de Message net ze verréideren”.

Konzepter / verbonne Fiche

Index

Fichen déi dës zitéieren (116)

… an nach 76 anerer.