Gewalt

Philosophie → Philosophie politique & Moral → Iwwergräifend Konzept

Global Fro D’Gewalt ass de blannen Fleck vun all politeschem Denken: zur selwechter Zäit dat wat déi sozial Uerdnung wëllt ofschafen (d’Gesetz géint déi rou Kraaft) an dat op wat se sech grënnt (de Staat huet d’Monopol vum legitimen Zwang). D’Gewalt ze denken heescht sech enger onléisbarer Fro ze stellen: kann se legitim sinn? Gëtt et eng gréndend Gewalt vum Recht, an also eng Zon wou Kraaft a Gerechtegkeet sech vermëschen? D’Wichtegkeet läit net nëmmen am Beschreiwen (wat ass Gewalt?), mä och am Normativen (wéini, wa jee, ass se rechtfäerdegbar?) — eng entscheedend Fro fir de Krich, d’Revolutioun, d’Strof, a souguer d’kënschtleresch Duerstellung vum Grausen.

Geschicht vum Konzept

Antikitéit — d’Kraaft an d’Stad Fir d’Griichen steet d’bia (déi rou Gewalt) géint d’peithô (Iwwerzeegung) an d’dikè (Gerechtegkeet). Platon (Politeia, 4. Jh. v. Chr.) grënnt d’gerecht Stad op der Vernonft, déi den “thymeschen” (zornegen) Deel vun der Séil muss beherrschen: d’Gewalt ass hei d’Zeeche vun engem Manktem u Logos. Ugefochten vun Machiavelli (De Fürst, 1513), fir deen de Fürst muss wëssen “Fuuss a Léif ze sinn”: d’Kraaft ass kee Feeler vun der Politik, mä ee vun hire néidegen Instrumenter.

Modernitéit — d’Monopol an de Kontrakt

Hobbes (Leviathan, 1651): am Naturzoustand mécht de Krich vun alle géint jiddereen (bellum omnium contra omnes) d’Liewen “eenzel, aarm, béis, brutal a kuerz”; de Sozialkontrakt gëtt d’Gewalt vun all Eenzelnem un e Souverän of. Ugefochten vun Rousseau (Vum Sozialkontrakt, 1762), fir deen den Naturzoustand net gewalttäteg, mä friddlech ass — et ass d’Gesellschaft an d’Eegendom, déi d’Gewalt schafen, net ëmgekéiert.
Max Weber (Politik als Beruff, 1919): de Staat ass “déi mënschlech Gemeinschaft, déi mat Erfolleg den Uspruch op d’Monopol vun der legitimer physescher Gewalt op engem bestëmmten Territoire erhieft”. Ugefochten vun Pierre Clastres (Déi Gesellschaft géint de Staat, 1974): déi indianesch Gesellschaften ouni Staat weisen, datt eng sozial Uerdnung ouni Gewaltmonopol kann halen — d’Muecht ass net onbedéngt zwéngend.

20. Jh. — déi radikal Kritik

Walter Benjamin, Zur Kritik der Gewalt (1921): ënnerscheet déi rechtsgréndend Gewalt (déi eng Uerdnung schaaft) an déi rechtserhalend (d’Police, déi se erhält); all Gesetz entsteet aus engem Gewaltakt, deen et verstoppt. Ugefochten vun Jürgen Habermas (Theorie des kommunikativen Handelns, 1981), fir deen d’Legitimitéit aus der rationaler Diskussioun entstoe kann (dat “kommunikativt Handelen”), an net aus enger verstoppter uersprénglecher Gewalt.
Hannah Arendt, Macht und Gewalt (1970): d’Gewalt ass NET d’Muecht, se ass hiren Géigendeel; d’Muecht entsteet aus dem konzertéierte Handelen, d’Gewalt entsteet wann d’Muecht zesummebrécht. Ugefochten vun Frantz Fanon (Die Verdammten dieser Erde, 1961, méi fréi, mä vun der Arendt geziilt): d’antikolonial Gewalt ass am Géigendeel schafend, si “entfremdt de Kolonial-Ënnerdréckten” a grënnt e neit Vollek.

Haaptthesen

1. D’Gewalt ass dat, wat déi legitim Uerdnung sech aneegent (Weber) De Staat schaaft d’Gewalt net of: hie behält sech hiren eeklosive Gebrauch vir; all privat Gewalt gëtt zum “Verbriechen”, all Staatsgewalt gëtt zu “ëffentlecher Kraaft”.

Beispill: d’Franséisch Revolutioun bréngt d’Gerechtegkeet vum Privaten (Rooch, Duell) an d’Ëffentlecht. D’Ofschafung vun de seigneurialen Gerichter (1789) an d’Aféierung vun der Guillotin (1792) illustréieren déi webersch Zentraliséierung — nëmmen de Staat dellt elo den Doud aus, a “legal”.
Géigeschbild: Foucault (Iwwerwaachen a Strofen, 1975) verréckt d’These — déi modern Muecht gëtt genee de spektakuläre Peinegung op fir eng diffus Disziplin; d’Gewalt gëtt zu Iwwerwaachung, net zu Exekutioun.

2. Muecht a Gewalt schléissen sech géigesäiteg aus (Arendt) Wou déi rou Gewalt herrscht (Terror, Tyrannei), ass déi politesch Muecht schonn verschwonnen; e Regime, dat sech nëmme mat der Kraaft hält, huet seng Legitimitéit verluer.

Beispill: de Präger Fréijoer (1968) — déi sowjetesch Pantere quetschen d’Reform, produzéieren awer keng Zoustëmmung; d’Regime hält sech nëmmen duerch d’Kraaft bis zu sengem Zesummebroch ouni grouss Gewalt (Fall vun der Mauer, den 9. November 1989), en Beweis dofir, datt d’Muecht schonn an de Käpp opgehalen huet ze existéieren.
Géigeschbild: Mao Zedong (“d’Muecht kënnt aus dem Laf vun der Flint”, 1938) — genee déi ëmgedréint These, ugeholl: et ass déi bewaffent Gewalt, déi déi politesch Muecht grënnt a garantéiert.

3. Et gëtt eng verstoppte gréndend Gewalt (Benjamin) All Rechtsuerdnung leit op engem uersprénglechen Gewaltakt (Eruewerung, Revolutioun), deen d’Recht, eemol etabléiert, bei aneren als illegitim erkläert.

Beispill: d’Vereenegung vun Däitschland duerch “Eisen a Blutt” vum Bismarck (1871) schreift an d’Gebuertsakt vum Räich eng Gewalt an, déi säin spéidert Recht bei de Sezessionisten wäert verurteelen.
Géigeschbild: John Rawls (Eng Theorie vun der Gerechtegkeet, 1971) — d’Legitimitéit vun enger Uerdnung hänkt net vun hirem Urspronk of (gewalttäteg oder net), mä vun hirer Iwwereenstëmmung mat Prinzipien, déi rational Agenten hannert engem “Schleier vun der Onwëssenheet” géifen wielen.

Gewalt an Duerstellung D’moralesch Fro verréckt sech op d’Bild: den Omaha Beach ze filmen (De Suldat Ryan Retten, 1998) ouni d’Grausen z’esthetiséieren, stellt d’Fro vum Erënnerungspflicht — biller Gewalt educéiert et oder betäubt et? (kuck Spielberg — De Kino vum Stounen an der Erënnerung). Géigeschbild: Susan Sontag (Iwwert de Péng vun deenen aneren, 2003) zweiwelt drun, datt d’Bild vum Grausen d’Matgefill produzéiert — et kann d’gesättegt Publikum genee esou gutt betäuben.

Kritesch Nuance D’Gewalt op déi rein physesch Gewalt ze reduzéieren (Weber, Arendt) léisst d’symbolesch Gewalt bäisäit (Bourdieu, D’männlech Herrschaft, 1998): déi verinnerlechte Herrschaft, déi keng Schléi brauch. Johan Galtung (Violence, Peace and Peace Research, 1969) ënnerscheet déi direkt Gewalt (de Schlag), déi strukturell (d’Ongläichheeten, déi ouni identifizéierbaren Henker doudmaachen) an déi kulturell (dat, wat déi éischt zwou legitiméiert). D’Grenz vun der “Gewalt” ass selwer en Zil vum Kampf.

Linken

Weiderliesen

Fichen déi dës zitéieren (81)